Η εργασία «Σύνταγμα: στιγμές ιστορίας από τη ζωή της πλατείας» υλοποιήθηκε από τους μαθητές του Γ5 του 2ου ΠΠ Γυμνασίου Αθηνών, στο μάθημα της Τοπικής Ιστορίας, τη σχολική χρονιά 2012-2013.
Η επιλογή του θέματος υπαγορεύτηκε από την έντονη αναζήτηση που εξέφρασαν οι μαθητές του τμήματος να συνδέσουν το μάθημα της Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας με όσα –άλλοτε συγκεχυμένα και άλλοτε ξεκάθαρα- βιώνουν στο παρόν τους: στην Αθήνα του 2013, την πρωτεύουσα μιας χώρας σε κρίση. Διατρέχοντας τη διδακτέα ύλη, η αναζήτηση αυτή εκφράστηκε ως διατύπωση προφανών παραλληλισμών (κυρίως σε ό,τι αφορά την πολιτική ζωή και τις οικονομικές δυνατότητες της χώρας) αλλά και ως προσπάθεια να βρεθούν εξηγήσεις, αίτια και ερμηνείες για το σήμερα.
Η ιστορία της Πλατείας Συντάγματος με όλη τη συμβολική, ιστορική και πολιτική σημασία που φέρει ως κεντρικό τοπόσημο της Αθήνας, από την ανακήρυξή της σε πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους, μας φάνηκε σαν ένα ιδιαίτερα πρόσφορο θέμα τοπικής ιστορίας όπου πετυχαίνεται αυτή η σύζευξη της προβληματικής της ιστορίας με τους προβληματισμούς του σήμερα και της «μεγάλης» ιστορικής αφήγησης με την οποία ασχολούμαστε στο πλαίσιο της διδακτέας ύλης και της «μικρής» βιωματικής διάστασης, που προκύπτει από την όποια ιστορική εμπειρία των μαθητών.
Οι μαθητές χωρίστηκαν με κλήρωση σε πέντε ομάδες, αντίστοιχες πέντε ιστορικών περιόδων:
α) «Η Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843».
β) «Η εποχή του Ελευθέριου Βενιζέλου, από το 1909 στο 1929».
γ) «Η Κατοχή και η Απελευθέρωση. Τα Δεκεμβριανά».
δ) «Η Δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967 και η Μεταπολίτευση».
ε) «Από το 1981 μέχρι σήμερα».
Σε πρώτο στάδιο έπρεπε να επεξεργαστούν ένα ενιαίο φύλλο εργασίας και να αποτυπώσουν τα γεγονότα της κάθε περιόδου που διαδραματίστηκαν στο Σύνταγμα. Αναζήτησαν δευτερογενείς και πρωτογενείς πηγές, ιστορικές αφηγήσεις, λογοτεχνικές ή ιστορικές μαρτυρίες και οπτικοακουστικό υλικό. Αφιερώσαμε δύο διδακτικές ώρες στην εργασία αυτή, μία στο εργαστήριο πληροφορικής και μία στη σχολική βιβλιοθήκη. Στόχος δεν ήταν η εξαντλητική παράθεση όλων των γεγονότων της κάθε περιόδου, αλλά η αντιπροσωπευτική παρουσίαση όσων ήταν πιο οικεία στους μαθητές επειδή τα είχαν διδαχθεί ή τους ήταν πιο γνωστά και οικεία ή βρήκαν γι’ αυτά περισσότερες πηγές. (Για παράδειγμα, από το τελικό αποτέλεσμα παραλείπονται σημαντικότατα κεφάλαια της νεότερης και σύγχρονης Ιστορίας: Εθνικός Διχασμός, Μικρασιατική Καταστροφή, Δικτατορία Μεταξά, 114, Μεγάλες πολιτικές συγκεντρώσεις της Μεταπολίτευσης κ.ά. ).Στη συνέχεια κάθε ομάδα επεξεργάστηκε το υλικό της και παρέδωσε ένα κείμενο ιστορικής αφήγησης, μαρτυρίες και οπτικοακουστικό υλικό.
Σε ένα δεύτερο στάδιο, μια ομάδα παιδιών ανέλαβε να κάνει ένα κινηματογραφικό ρεπορτάζ στο Σύνταγμα, αναζητώντας τα ίχνη του παρελθόντος στο παρόν. Οι ερωτήσεις που έθεσαν στους πολίτες ήταν οι εξής:
-Πώς πήρε το όνομά της η πλατεία Συντάγματος;
-Γνωρίζετε αν έχουν συμβεί εδώ κάποια ιστορικά γεγονότα και ποια;
-Έχετε συμμετάσχει σε κάποιο γεγονός στην πλατεία Συντάγματος;
-Τι σημαίνει για εσάς η πλατεία Συντάγματος;
Τέλος, συνθέσαμε τα ιστορικά κείμενα των μαθητών, τις μαρτυρίες, το οπτικοακουστικό υλικό και το κινηματογραφικό ρεπορτάζ σε ένα μικρού μήκους ντοκυμαντέρ που επιδιώκει αφενός ν΄ ανιχνεύσει τα ιστορικά γεγονότα και την ιστορική μνήμη γύρω από αυτά και αφετέρου να προσεγγίσει την ιστορία ως δυναμική διάσταση του παρόντος.
Η συμμετοχή των μαθητών ήταν ανάλογη της ποικιλίας των εργασιών που τους ανατέθηκαν. Οι ομάδες σε γενικές γραμμές λειτούργησαν ικανοποιητικά και η μεγάλη πλειοψηφία της τάξης κινητοποιήθηκε αναλαμβάνοντας διάφορους ρόλους, ο καθένας και η καθεμιά ανάλογα με τις ιδιαίτερες κλίσεις και ταλέντα του: άλλοι στην έρευνα, άλλοι στα κείμενα, άλλοι στην κάμερα, άλλοι στο συντονισμό, άλλοι στην αφήγηση και στις μουσικές επιλογές. Ελπίζουμε ότι το αποτέλεσμα ανταποκρίνεται στη δημιουργική τους διάθεση και την προσπάθειά τους.
